- Katılım
- 21 May 2023
- Mesajlar
- 711
- Tepki
- 17
- Puan
- 18
Erişilebilirlik çoğu projede "ekran okuyucu desteği" diye kısaltılıyor. Standart belge ise çok daha geniş bir tabloyu tarif ediyor: görme, işitme, hareket, konuşma ve bilişsel farklılıkların hepsini kapsayan bir tasarım sorumluluğu.
Aşağıda erişilebilirliğin standarttaki kapsamını, dayandığı dört ilkeyi, uygunluk düzeylerinin ne anlama geldiğini ve standardın kendi sınırlarını nasıl çizdiğini W3C belgesine bakarak topluyoruz.
Kapsam ne kadar geniş?
Web İçeriği Erişilebilirlik Kılavuzları (WCAG) 2.2 amacını şöyle koyuyor: web içeriğini daha erişilebilir kılmak için geniş bir tavsiye yelpazesini kapsıyor.
Kimler için olduğu da sayılıyor: körlük ve az görme, sağırlık ve işitme kaybı, sınırlı hareket, konuşma engelleri, ışığa duyarlılık ve bunların birleşimleri; ayrıca öğrenme güçlükleri ile bilişsel sınırlılıklar için bir ölçüde uyarlama.
Belge dürüst bir sınır da koyuyor: bu kılavuzları izlemek, söz konusu engellere sahip kişilerin her kullanıcı ihtiyacını karşılamıyor.
Cihaz tarafında ise sınır yok: kılavuzlar masaüstü, dizüstü, kiosk ve mobil cihazlar dahil her tür cihazdaki web içeriğinin erişilebilirliğini ele alıyor.
- Kapsam: Görme, işitme, hareket, konuşma, ışığa duyarlılık.
- Kısmen: Öğrenme güçlükleri ve bilişsel sınırlılıklar.
- Cihaz: Masaüstünden mobile kadar hepsi.
Dört ilke
Standart bütün ölçütleri dört başlık altında topluyor.
Birincisi algılanabilirlik: bilgi ve kullanıcı arayüzü bileşenleri, kullanıcılara algılayabilecekleri biçimlerde sunulabilir olmalı. Bu başlığın ilk kılavuzu metin alternatifleri; metin olmayan her içerik için, insanların ihtiyaç duyduğu büyük punto, braille, konuşma, sembol veya daha basit dil gibi biçimlere dönüştürülebilecek metin alternatifi sağlanması isteniyor.
İkincisi kullanılabilirlik: kullanıcı arayüzü bileşenleri ve gezinme işletilebilir olmalı. Bu başlığın ilk kılavuzu klavye erişimi; bütün işlevlerin klavyeden kullanılabilir olması gerekiyor.
Üçüncüsü anlaşılabilirlik: bilgi ve kullanıcı arayüzünün işleyişi anlaşılabilir olmalı. Sayfanın varsayılan insan dilinin programatik olarak belirlenebilmesi bu başlığın ilk ölçütlerinden.
Dördüncüsü sağlamlık: içerik, yardımcı teknolojiler dahil çok çeşitli kullanıcı aracıları tarafından yorumlanabilecek kadar sağlam olmalı.
Püf nokta' Alıntı:
Klavye ölçütü neden bu kadar merkezî?
Standart klavye erişimini net bir cümleyle tanımlıyor: içeriğin bütün işlevleri, tek tek tuş vuruşları için belirli zamanlamalar gerektirmeden bir klavye arayüzü üzerinden işletilebilir olmalı.
İstisna da tanımlı: temeldeki işlev, yalnız uç noktalara değil kullanıcının hareket yoluna bağlı girdi gerektiriyorsa bu ölçüt uygulanmıyor.
Belge bu istisnanın giriş tekniğiyle değil temeldeki işlevle ilgili olduğunu ayrıca not ediyor.
Pratikte bu ölçüt yalnız engelli kullanıcıyı ilgilendirmiyor; fare kullanmadan çalışan herkes aynı yoldan geçiyor.
Nereden başlamalı?
Standardın dört ilkesi büyük bir yüzey gibi görünüyor ama giriş noktası küçük olabiliyor. En hızlı sınama, sayfayı fare kullanmadan gezmeyi denemek: sekme sırası mantıklı mı, odak nerede olduğu görülüyor mu, açılan bir pencereden çıkılabiliyor mu?
İkinci hızlı sınama metin alternatifleri. Bilgi taşıyan her görselin, o bilgiyi metinle veren bir karşılığı var mı?
Üçüncüsü dil bilgisi: sayfanın dilinin makine tarafından okunabilir biçimde belirtilmiş olması, ekran okuyucunun doğru telaffuz kullanmasını sağlıyor.
Bu üç sınama, uygunluk denetiminin tamamı değil; ama çoğu sitede ilk bulgular buradan çıkıyor. Klavye testinin adım adım nasıl yapılacağını klavye testi yazımızda anlatmıştık.
Uygunluk düzeyleri
Standart üç düzey tanımlıyor ve bunu her başarı ölçütünün yanında belirtiyor: A, AA ve AAA.
Belge bir uyarı ekliyor: bir kılavuz içindeki başarı ölçütlerinin sıralaması, uygunluk düzeyi hakkında bilgi vermiyor. Düzeyi yalnız ölçütün üzerindeki göstergesi belirliyor.
Sürümler arası ilişki de tanımlı. WCAG 2.2, WCAG 2.0 ile aynı uygunluk modelini kullanıyor ve 2.2'ye uyan sitelerin 2.0 ile 2.1'e de uyması amaçlanıyor; bu, 2.0 veya 2.1'e atıf yapan politikaların gereklerinin de karşılanması anlamına geliyor.
Standart neyi değiştiriyor?
Belge bazı ölçütlerin zamanla değişebildiğini de gösteriyor. Ayrıştırma ölçütü, yardımcı teknolojilerin HTML'i doğrudan ayrıştırmasıyla ilgili sorunları çözmek için kabul edilmişti; yardımcı teknolojilerin artık buna ihtiyacı kalmadığı için ölçüt kaldırıldı.
Bu ayrıntı standardın nasıl çalıştığını gösteriyor: ölçütler sabit kurallar değil, gerçek kullanım koşullarına göre güncellenen gereklilikler.
Renk kontrastı gibi ölçülebilir başlıkların uygulamadaki karşılığını renk kontrastı yazımızda anlatmıştık. Görsellerin metin karşılığını ise ikon yazımızda ele almıştık.
Sık Sorulan Sorular
Erişilebilirlik nedir?
Web içeriğini engelli kullanıcılar dahil daha geniş bir kesim için kullanılabilir kılmaya yönelik tavsiyeler bütünü.
Hangi engelleri kapsıyor?
Görme ve işitme kaybı, sınırlı hareket, konuşma engelleri, ışığa duyarlılık ve bunların birleşimleri.
Dört ilke neler?
Algılanabilirlik, kullanılabilirlik, anlaşılabilirlik ve sağlamlık.
A, AA, AAA ne demek?
Uygunluk düzeyleri; her başarı ölçütünün yanında göstergesiyle belirtiliyor.
Standart her ihtiyacı çözüyor mu?
Hayır. Belge, kılavuzları izlemenin her kullanıcı ihtiyacını karşılamadığını açıkça söylüyor.
Özetle
Erişilebilirlik, içeriği farklı yeteneklere sahip kullanıcılar için kullanılabilir kılma çalışması. Standart bunu dört ilkeye bağlıyor: algılanabilir, kullanılabilir, anlaşılabilir ve sağlam. Ölçütler A, AA, AAA düzeylerine ayrılıyor ve sürümler geriye dönük uyumlu tasarlanıyor. Standart kendi sınırını da kabul ediyor; uygunluk her ihtiyacın karşılandığı anlamına gelmiyor.
Sitenizde bir formu yalnız klavyeyle doldurmayı denediniz mi?
Güncelleme: 3 Eylül 2026. W3C Web İçeriği Erişilebilirlik Kılavuzları (WCAG) 2.2 kontrol edildi.
Dijital Dünyanıza Yön Veren Pusula
