- Katılım
- 21 May 2023
- Mesajlar
- 496
- Tepki
- 17
- Puan
- 18
Bir eğitim videosunun, sunumun ya da çalışma kâğıdının ücretsiz açılması güzel; fakat bu durum dosyayı kendi kursunuza ekleme, çevirme veya yeniden yayımlama iznini kendiliğinden vermez. Asıl bakılması gereken, materyalin yanında açıkça belirtilen kullanım koşuludur.
Buradaki amaç hukuk yorumu yapmak değil, bir kaynağı kullanmadan önce izlenebilir bir kontrol kaydı oluşturmaktır. Bu kısa kontrol, “Kaynak ücretsizdi” diye başlayan pek çok son dakika sorununu önler.
Bir sayfayı okumak veya videoyu resmî sitesinde izlemek ile içeriği indirip başka yerde paylaşmak farklı işlemlerdir. Sayfada “free”, “open” ya da “eğitim amaçlı” yazması tek başına lisans adı değildir. Açık bir lisans göremiyorsanız kopyalamak yerine özgün sayfaya bağlantı vermek daha temkinli bir başlangıçtır.
Önce lisansın hangi parçayı kapsadığını da bulun. Bir ders sayfasındaki ana metin Creative Commons olabilir; videodaki müzik, konuk fotoğrafı, üçüncü taraf grafik veya indirilebilir kitap bölümü ayrı koşullara tabi olabilir. Site alt bilgisindeki genel lisans notunun sayfadaki her öğeyi kapsadığını varsaymayın.
Creative Commons tek bir lisans değildir. Kuruluşun güncel CC lisansları özetinde altı lisans ayrı ayrı açıklanır. Bir rozeti gördüğünüzde kısaltmayı, sürümü ve lisans bağlantısını birlikte kaydedin.
CC0 ise bu altı lisansla aynı şey değildir. Creative Commons’ın CC0 açıklaması, hak sahibinin telif ve bağlantılı haklarından hukuken mümkün olan en geniş ölçüde vazgeçmesini amaçlayan ayrı bir araç olduğunu belirtir. CC0 atfı zorunlu tutmasa da eserin kaynağını yazmak doğrulanabilirlik açısından hâlâ iyi bir alışkanlıktır. Ayrıca marka, kişilik hakkı veya materyalde görünen üçüncü taraf öğeler gibi başka hakların ortadan kalktığını varsaymayın.
Rozeti görmek yetmez; işaretin gerçekten kullanacağınız dosyaya ait olduğunu doğrulayın. Şu beş bilgiyi tek notta toplayın:
Dosya başka bir platforma yeniden yüklenmişse mümkün olduğunca ilk kaynağa dönün. Yükleyen kişinin eser sahibiyle aynı kişi olmaması, doğru görünen lisans rozetini bile şüpheli hâle getirebilir. Kurum logosu, alıntı metin, fotoğraf ve veri seti gibi öğelerin ayrı kaynak notlarını da kontrol edin.
Creative Commons’ın resmî atıf uygulamaları, pratik bir kayıt için TASL sırasını önerir: Title, Author, Source, License; yani başlık, eser sahibi, kaynak ve lisans. Değişiklik yaptıysanız bunu da açıkça belirtin.
Doldurulacak alanlar şöyle sıralanabilir:
Bu bir doldurma örneğidir; olmayan başlık veya yazar bilgisi uydurmayın. Birden çok kaynaktan hazırlanan sunumda tüm atıfları tek “Kaynaklar ve lisanslar” sayfasında toplamak düzeni kolaylaştırır, ancak hangi atfın hangi görsele ya da bölüme ait olduğu anlaşılır kalmalıdır.
CC BY-SA sunum: Slaytları Türkçeye çevirip şemaları yeniden çiziyorsanız bir uyarlama üretiyorsunuz. Atfı, yaptığınız değişikliği ve paylaşacağınız sürümün lisansını birlikte planlayın. Sunumdaki ayrı lisanslı fotoğrafı aynı hükme dâhil etmeyin.
CC BY-ND çalışma kâğıdı: Dosyayı değişmeden ve uygun atıfla paylaşmak ile soruları çevirip logonuzu ekleyerek yeni sürüm dağıtmak aynı değildir. İkinci kullanım için lisans yeterli olmayabilir; yazılı izin isteyin.
Lisansı görünmeyen video: Videoyu indirip kendi eğitim paketinize koymak yerine resmî sayfaya bağlantı verin veya platformun izinli yerleştirme özelliğini kullanın. Daha geniş kullanım gerekiyorsa hak sahibinden kapsamı belirten yanıt alın.
Hak sahibinin kimliği belirsizse, materyal ücretli bir pakete girecekse veya bütün bir kitap/kurstan büyük bölümler yeniden dağıtılacaksa kısa bir kontrol listesi yerine uzman görüşü gerekebilir. Bu rehber hukuki danışmanlık değildir; ülke, kullanım biçimi ve sözleşme koşulları sonucu değiştirebilir.
Dosyayı değil izni bulun; lisansı koduyla okuyun; atfı kaynakla birlikte saklayın. Kullandığınız eğitim materyalinde en çok karıştırdığınız işaret BY, SA, NC veya ND ise kullanım senaryosunu kişisel bilgi paylaşmadan yazın; birlikte doğru soruyu daraltabiliriz.
Güncelleme: 16 Ağustos 2026. Lisans metinleri ve kaynak koşulları değişebileceğinden kullanımdan önce özgün sayfadaki güncel sürüm yeniden kontrol edilmelidir.
Buradaki amaç hukuk yorumu yapmak değil, bir kaynağı kullanmadan önce izlenebilir bir kontrol kaydı oluşturmaktır. Bu kısa kontrol, “Kaynak ücretsizdi” diye başlayan pek çok son dakika sorununu önler.
Ücretsiz erişim ile yeniden kullanım iznini ayırın
Bir sayfayı okumak veya videoyu resmî sitesinde izlemek ile içeriği indirip başka yerde paylaşmak farklı işlemlerdir. Sayfada “free”, “open” ya da “eğitim amaçlı” yazması tek başına lisans adı değildir. Açık bir lisans göremiyorsanız kopyalamak yerine özgün sayfaya bağlantı vermek daha temkinli bir başlangıçtır.
Önce lisansın hangi parçayı kapsadığını da bulun. Bir ders sayfasındaki ana metin Creative Commons olabilir; videodaki müzik, konuk fotoğrafı, üçüncü taraf grafik veya indirilebilir kitap bölümü ayrı koşullara tabi olabilir. Site alt bilgisindeki genel lisans notunun sayfadaki her öğeyi kapsadığını varsaymayın.
Kısa kural' Alıntı:
Creative Commons kodunu dört soruya çevirin
Creative Commons tek bir lisans değildir. Kuruluşun güncel CC lisansları özetinde altı lisans ayrı ayrı açıklanır. Bir rozeti gördüğünüzde kısaltmayı, sürümü ve lisans bağlantısını birlikte kaydedin.
- BY — Kime ve nasıl atıf vereceğim? Altı CC lisansının tamamında eser sahibine uygun kredi gerekir. Kaynak sayfasının istediği özel atıf biçimi varsa onu koruyun.
- SA — Uyarlamayı hangi lisansla paylaşacağım? Çeviri, yeniden düzenleme veya yeni öğeler eklenmiş sürüm paylaşılacaksa aynı ya da uyumlu lisans şartı devreye girebilir.
- NC — Kullanım gerçekten ticari olmayan kapsamda mı? Ücretli kurs, sponsorlu bülten, reklamlı kanal veya müşteri teslimi için otomatik “eğitim amaçlıdır” sonucuna varmayın. Sınır net değilse hak sahibinden yazılı izin isteyin.
- ND — Değiştirilmiş sürümü paylaşabilir miyim? ND, materyalin uyarlanmış hâlinin lisans üzerinden dağıtılmasına izin vermez. Çeviri de çoğu durumda uyarlamadır; değiştirmek istiyorsanız ayrı izin veya daha uygun lisanslı alternatif arayın.
CC0 ise bu altı lisansla aynı şey değildir. Creative Commons’ın CC0 açıklaması, hak sahibinin telif ve bağlantılı haklarından hukuken mümkün olan en geniş ölçüde vazgeçmesini amaçlayan ayrı bir araç olduğunu belirtir. CC0 atfı zorunlu tutmasa da eserin kaynağını yazmak doğrulanabilirlik açısından hâlâ iyi bir alışkanlıktır. Ayrıca marka, kişilik hakkı veya materyalde görünen üçüncü taraf öğeler gibi başka hakların ortadan kalktığını varsaymayın.
Lisansı materyalin kendisiyle eşleştirin
Rozeti görmek yetmez; işaretin gerçekten kullanacağınız dosyaya ait olduğunu doğrulayın. Şu beş bilgiyi tek notta toplayın:
- Materyalin adı ve özgün sayfa adresi
- Eser sahibi ya da lisans veren kurum
- Tam lisans kodu ve sürümü; örneğin CC BY 4.0
- Kullanacağınız bölüm ve yapacağınız değişiklik
- Kontrol tarihi ile lisans sayfasının ekran görüntüsü veya arşiv kaydı
Dosya başka bir platforma yeniden yüklenmişse mümkün olduğunca ilk kaynağa dönün. Yükleyen kişinin eser sahibiyle aynı kişi olmaması, doğru görünen lisans rozetini bile şüpheli hâle getirebilir. Kurum logosu, alıntı metin, fotoğraf ve veri seti gibi öğelerin ayrı kaynak notlarını da kontrol edin.
Atıf satırını son güne bırakmayın
Creative Commons’ın resmî atıf uygulamaları, pratik bir kayıt için TASL sırasını önerir: Title, Author, Source, License; yani başlık, eser sahibi, kaynak ve lisans. Değişiklik yaptıysanız bunu da açıkça belirtin.
Doldurulacak alanlar şöyle sıralanabilir:
Kod:
Materyal adı — Eser sahibinin belirttiği ad
Kaynak — Özgün materyal sayfasının bağlantısı
Lisans — Tam CC kodu, sürümü ve lisans bağlantısı
Değişiklik — Çeviri, kısaltma, kırpma veya “değişiklik yok”Bu bir doldurma örneğidir; olmayan başlık veya yazar bilgisi uydurmayın. Birden çok kaynaktan hazırlanan sunumda tüm atıfları tek “Kaynaklar ve lisanslar” sayfasında toplamak düzeni kolaylaştırır, ancak hangi atfın hangi görsele ya da bölüme ait olduğu anlaşılır kalmalıdır.
Üç kısa senaryoyla kararı sınayın
CC BY-SA sunum: Slaytları Türkçeye çevirip şemaları yeniden çiziyorsanız bir uyarlama üretiyorsunuz. Atfı, yaptığınız değişikliği ve paylaşacağınız sürümün lisansını birlikte planlayın. Sunumdaki ayrı lisanslı fotoğrafı aynı hükme dâhil etmeyin.
CC BY-ND çalışma kâğıdı: Dosyayı değişmeden ve uygun atıfla paylaşmak ile soruları çevirip logonuzu ekleyerek yeni sürüm dağıtmak aynı değildir. İkinci kullanım için lisans yeterli olmayabilir; yazılı izin isteyin.
Lisansı görünmeyen video: Videoyu indirip kendi eğitim paketinize koymak yerine resmî sayfaya bağlantı verin veya platformun izinli yerleştirme özelliğini kullanın. Daha geniş kullanım gerekiyorsa hak sahibinden kapsamı belirten yanıt alın.
Yayın öncesi son kontrol
- Kullanım biçimi yalnız izleme mi, kopyalama mı, çeviri mi, yeniden dağıtım mı?
- Lisans, kullanacağınız dosyanın yanında ve doğru eser sahibi tarafından mı belirtilmiş?
- BY, SA, NC ve ND koşulları planlanan kanalla uyumlu mu?
- Üçüncü taraf görsel, müzik, logo veya kişisel veri ayrıca incelendi mi?
- Atıf metni, lisans bağlantısı ve değişiklik notu teslim dosyasına eklendi mi?
Hak sahibinin kimliği belirsizse, materyal ücretli bir pakete girecekse veya bütün bir kitap/kurstan büyük bölümler yeniden dağıtılacaksa kısa bir kontrol listesi yerine uzman görüşü gerekebilir. Bu rehber hukuki danışmanlık değildir; ülke, kullanım biçimi ve sözleşme koşulları sonucu değiştirebilir.
İlgili Dijital Pusula konuları
- Ücretsiz çevrim içi eğitim kaynakları seçkisi
- Dijital dosyalarda kaynak, lisans ve kullanım yetkisi
- Görsel projelerde lisans ve teslim kontrolü
Özetle
Dosyayı değil izni bulun; lisansı koduyla okuyun; atfı kaynakla birlikte saklayın. Kullandığınız eğitim materyalinde en çok karıştırdığınız işaret BY, SA, NC veya ND ise kullanım senaryosunu kişisel bilgi paylaşmadan yazın; birlikte doğru soruyu daraltabiliriz.
Güncelleme: 16 Ağustos 2026. Lisans metinleri ve kaynak koşulları değişebileceğinden kullanımdan önce özgün sayfadaki güncel sürüm yeniden kontrol edilmelidir.
Dijital Dünyanıza Yön Veren Pusula
