- Katılım
- 21 May 2023
- Mesajlar
- 795
- Tepki
- 17
- Puan
- 18
Alan adı alırken karşınıza çıkan liste bitmek bilmiyor: com, net, org derken shop, app, xyz ve onlarca başka seçenek. Kimi ucuz, kimi pahalı, kimi de hiç duymadığınız kısaltmalar.
Bu listenin arkasında rastgele bir seçim değil, kayıtlı bir veri tabanı var. Aşağıda uzantıların hangi türlere ayrıldığını, kimin yönettiğini, bugün kaç tane bulunduğunu ve bu sayının nasıl bu kadar büyüdüğünü kök bölgenin kendi kayıtlarından çıkarıyoruz.
Liste nerede tutuluyor?
Bütün üst düzey alan adlarının devir ayrıntıları tek bir yerde kayıtlı: kök bölge veri tabanı. Kök bölgenin yöneticisi bu devirleri kendi politika ve yordamlarına göre koordine ediyor (IANA'nın kök bölge veri tabanı).
Veri tabanı her uzantı için üç bilgi veriyor: uzantının kendisi, türü ve yöneticisi. Aynı verinin önemli bölümüne alan adı sorgu protokolüyle de erişilebiliyor.
Yöneticiler tarafında çeşitlilik hemen göze çarpıyor. Bazı uzantılar ticari kayıt şirketlerine, bazıları doğrudan markalara, bazıları da ülke kurumlarına ait.
Uzantılar hangi türlere ayrılıyor?
Veri tabanındaki tür sütunu birkaç kategori kullanıyor. En kalabalık iki grup genel uzantılar ve ülke kodları.
- Genel uzantılar: Listenin büyük çoğunluğu burada; bin ikiyüzü aşkın kayıt bu türde.
- Ülke kodları: Yaklaşık üç yüz kayıt; her biri ilgili ülkenin yöneticisine devredilmiş durumda.
- Sponsorlu uzantılar: Belirli bir topluluk adına yönetilen az sayıda uzantı.
- Altyapı: Teknik amaçla ayrılmış tek bir kayıt.
Listede dikkat çeken bir grup daha var: yöneticisi "atanmamış" görünen kayıtlar. Bunlar bir zamanlar tahsis edilmiş ama şu an bir yöneticiye bağlı olmayan uzantılar ve sayıları yüzü aşıyor.
Alan adının kendi yapısını ve bölümlerini alan adının nasıl yapılandırıldığını anlattığımız yazıda ele almıştık.
Otuz yılda ne değişti?
Sistemin kuruluş belgesi bugünden bakınca şaşırtıcı bir cümle içeriyor. 1994 tarihli belge, üst düzey alan adlarını genel uzantılar ve ISO-3166 listesinden gelen iki harfli ülke kodları olarak tanımladıktan sonra şunu ekliyor: başka herhangi bir uzantının yaratılması son derece olası değil (RFC 1591).
O tarihte genel uzantı sayısı yedi ile sınırlıydı. Belge bunları tek tek sayıyor ve her birinin belirli bir kuruluş kategorisi için yaratıldığını yazıyor.
Kategoriler bugün alışkanlıkla kullandığımız uzantıların neden öyle adlandırıldığını da açıklıyor. Ticari kuruluşlar için ayrılan uzantının daha o tarihte çok büyüdüğü ve yönetim yükü ile sistem başarımı konusunda endişe duyulduğu yazıyor; belge hatta bu uzantının alt bölümlere ayrılmasının ve yeni ticari kayıtların yalnız o alt bölümlere alınmasının değerlendirildiğini aktarıyor.
Eğitim uzantısında da benzer bir daralma anlatılıyor: başlangıçta bütün eğitim kurumları için düşünülmüşken, sonradan kayıtların dört yıllık kolej ve üniversitelerle sınırlandırılmasına karar verilmiş, okullar ve iki yıllık kolejler ülke uzantılarına yönlendirilmiş.
Not' Alıntı:
Bugünkü tablo bu öngörünün tersine döndüğünü gösteriyor. Kök bölgede bin beş yüzü aşkın uzantı kayıtlı ve bunların ezici çoğunluğu genel uzantı.
Ülke kodları neden farklı işliyor?
Ülke kodları listeden değil, standart bir ülke kodu listesinden geliyor ve her biri o ülke için bir yönetici tarafından düzenleniyor.
Belgeye göre bu yöneticiler adlandırma ağacının bölümlerini başkalarına devredebiliyor ve yaptıkları iş, internet topluluğu adına yürütülen bir kamu hizmeti olarak tanımlanıyor.
Yapı tarafında da fark var. Genel uzantıların altında düzen genellikle düz: kuruluşlar doğrudan uzantının altına kaydoluyor. Ülke uzantılarında ise büyük çeşitlilik var; bazılarında ikinci düzey genel kategorilerden oluşuyor, bazılarında siyasi coğrafyaya göre bölünüyor, bazılarında kuruluş adları doğrudan ülke kodunun altında listeleniyor.
Bu ikinci düzey yapının nasıl kurulduğunu alt alan adı tanımlamayı anlattığımız yazıda bulabilirsiniz. Türkiye uzantılarında bazı kayıtların belge istemesi de bu ülkeye özgü düzenlemelerin bir sonucu; hangi uzantının belge istediğini derlediğimiz yazı o listeyi veriyor.
Sık Sorulan Sorular
Kaç tane uzantı var?
Kök bölge veri tabanında bin beş yüzü aşkın kayıt bulunuyor; büyük çoğunluğu genel uzantı, yaklaşık üç yüzü ülke kodu.
Ülke kodları nereden geliyor?
Standart ülke kodu listesindeki iki harfli kodlardan. Her biri o ülke için belirlenen bir yönetici tarafından düzenleniyor.
Bir uzantının yöneticisini nasıl öğrenirim?
Kök bölge veri tabanı her uzantının yanında yöneticisini listeliyor; aynı bilgiye alan adı sorgu protokolüyle de ulaşılabiliyor.
"Atanmamış" görünen uzantılar ne demek?
Bir zamanlar tahsis edilmiş ama şu anda bir yöneticiye bağlı olmayan kayıtlar. Listede yüzden fazla böyle kayıt var.
Özetle
Uzantı listesi pazarlama tercihiyle değil, kök bölge veri tabanıyla belirleniyor ve her kayıt bir türe ve bir yöneticiye bağlı. Bugün bin beş yüzü aşkın uzantı var; büyük çoğunluğu genel uzantı, yaklaşık üç yüzü ülke kodu, geri kalanı sponsorlu ve teknik kayıtlar. Bu tablo sistemin kuruluş belgesindeki öngörüyle taban tabana zıt — 1994'te yedi genel uzantı vardı ve yenilerinin yaratılması olası görülmüyordu. Uzantı seçerken fiyat kadar yöneticisine ve uzantının hangi kurala bağlı olduğuna da bakın; ülke uzantılarında ikinci düzey yapı ve belge şartı ülkeden ülkeye değişiyor.
Siteniz için uzantı seçerken yöneticisinin kim olduğuna bakıyor musunuz?
Güncelleme: 20 Eylül 2026. IANA'nın kök bölge veri tabanı ve RFC 1591 kontrol edildi.
Dijital Dünyanıza Yön Veren Pusula
