- Katılım
- 21 May 2023
- Mesajlar
- 530
- Tepki
- 17
- Puan
- 18
Amblem çalışması bittiğinde tasarımın ortasında hazır bir ikon durur: bir kalkan, bir yaprak, bir dişli. İkon seti "ücretsiz" diyordu, indirildi, kullanıldı. Sorun genellikle burada değil, birkaç ay sonra marka tescil başvurusu gündeme geldiğinde çıkar.
Çünkü "ücretsiz kullanabilirsin" cümlesi telif tarafını anlatır; markanın tescil edilmesi ve tekelleştirilmesi ayrı bir hukuk alanıdır. Bu yazı, ikon lisanslarının kendi metinlerinde bu ayrımın nasıl yazıldığını ve amblemi tescile götürmeden önce hangi satırları okumanız gerektiğini gösteriyor.
Bu, lisansların gözden kaçırdığı bir konu değil; tam tersine, birçoğu maddeye ayırmış durumda.
Creative Commons BY 4.0'ın hukuki metni bunu tek cümleyle söylüyor: patent ve marka hakları bu kamu lisansı kapsamında lisanslanmamaktadır. Yani bir ikonu CC BY ile kullanmanız, o biçimi marka olarak sahiplenmenize dair hiçbir şey vaat etmiyor.
Yazılım tarafında yaygın olan Apache Lisansı 2.0 ise altıncı maddesini doğrudan bu konuya ayırmış: lisans, lisans verenin ticari adlarını, markalarını, hizmet markalarını veya ürün adlarını kullanma izni vermiyor; istisna yalnızca eserin kaynağını tarif etmek ve NOTICE dosyasını çoğaltmak için gereken makul ve alışılmış kullanım.
Google'ın Material Symbols gibi geniş ikon setleri de bu lisansla dağıtılıyor. Yani setin kendisi serbestçe kullanılabilirken, marka boyutu lisansın kapsamı dışında bırakılmış oluyor.
Karışıklığın kaynağı, tek bir "kullanabilir miyim?" sorusunun aslında iki soru olması:
Birinci soruya "evet" almanız ikincisini hiç etkilemiyor. Aksine, binlerce kişinin aynı ikonu kullanabildiği bir sette, o ikonun tek bir markayla özdeşleşmesi baştan zor.
İkon setini indirdiğinizde çoğu zaman bir LICENSE ya da LICENSE.txt dosyası da gelir. Amblem çalışmasına başlamadan önce şunlara bakın:
Lisans sorusu çözülse bile pratik bir soru kalıyor: geniş bir ücretsiz sette yer alan simge, tanımı gereği herkesin erişebildiği bir biçim. Amblemin ayırt ediciliği buradan zarar görebiliyor.
Teslimden önce iki basit kontrol işe yarıyor: simgeyi setin kendi galerisinde aratıp kaç varyantının bulunduğuna bakmak, sonra da görsel arama ile aynı simgenin hangi markalarda kullanıldığını görmek. Aynı kalkanı üç rakibin de kullandığını görmek, tasarım kararını lisanstan bağımsız olarak değiştirebiliyor.
Bir amblemi müşteriye teslim ederken hangi ikonun hangi setten ve hangi lisansla geldiğini yazmak, ileride sorulacak sorunun cevabını bugünden hazırlıyor. Teslim paketinin içinde ne olması gerektiğini logo teslim paketi yazımızda ele almıştık; lisans notu da o listeye giren, sonradan telafisi zor bir kalem.
Amblem ve logo çalışmasının genel akışını amblem ve logo tasarımı yazımızda anlatmıştık; lisans kontrolü, o akışın ilk adımına yerleştirildiğinde en ucuz hâliyle yapılmış oluyor.
Türkiye'de marka tescili başvuruları TÜRKPATENT'in marka sayfası üzerinden yürüyor ve süreç, kullandığınız ikonun lisansından bağımsız kendi değerlendirme adımlarına sahip. Bir amblemin tescil edilebilirliği ayrı bir uzmanlık konusu; ikon lisansı bu sorunun yalnızca bir bölümünü ilgilendiriyor.
Bu yüzden tescil düşünülüyorsa doğru sıra şu oluyor: önce lisansı okuyup ikonu kullanmakta serbest olduğunuzu görmek, sonra tescil tarafını bir marka vekiliyle konuşmak. Renk ve dosya tarafındaki teslim kontrollerini de logo renginin ekranlar arasında değişmesi yazımızda ele almıştık.
Ücretsiz bir ikonun lisansı size o simgeyi kullanma izni verir; marka olarak tescil ettirme hakkı vermez. CC BY 4.0 patent ve marka haklarının lisans kapsamı dışında olduğunu, Apache 2.0 ise marka ve ticari ad kullanımına izin verilmediğini kendi metninde açıkça yazıyor. Amblemde hazır bir ikon kullanacaksanız lisans dosyasını başta okuyun, hangi setten geldiğini teslim notuna yazın ve tescil kararını ayrı bir süreç olarak ele alın.
Amblemde kullandığınız hazır bir ikonun lisansını kontrol ettiniz mi?
Güncelleme: 24 Ağustos 2026.
Çünkü "ücretsiz kullanabilirsin" cümlesi telif tarafını anlatır; markanın tescil edilmesi ve tekelleştirilmesi ayrı bir hukuk alanıdır. Bu yazı, ikon lisanslarının kendi metinlerinde bu ayrımın nasıl yazıldığını ve amblemi tescile götürmeden önce hangi satırları okumanız gerektiğini gösteriyor.
Lisans metinleri markayı çoğu zaman açıkça dışarıda bırakıyor
Bu, lisansların gözden kaçırdığı bir konu değil; tam tersine, birçoğu maddeye ayırmış durumda.
Creative Commons BY 4.0'ın hukuki metni bunu tek cümleyle söylüyor: patent ve marka hakları bu kamu lisansı kapsamında lisanslanmamaktadır. Yani bir ikonu CC BY ile kullanmanız, o biçimi marka olarak sahiplenmenize dair hiçbir şey vaat etmiyor.
Yazılım tarafında yaygın olan Apache Lisansı 2.0 ise altıncı maddesini doğrudan bu konuya ayırmış: lisans, lisans verenin ticari adlarını, markalarını, hizmet markalarını veya ürün adlarını kullanma izni vermiyor; istisna yalnızca eserin kaynağını tarif etmek ve NOTICE dosyasını çoğaltmak için gereken makul ve alışılmış kullanım.
Google'ın Material Symbols gibi geniş ikon setleri de bu lisansla dağıtılıyor. Yani setin kendisi serbestçe kullanılabilirken, marka boyutu lisansın kapsamı dışında bırakılmış oluyor.
İki ayrı soru, iki ayrı cevap
Karışıklığın kaynağı, tek bir "kullanabilir miyim?" sorusunun aslında iki soru olması:
- Telif sorusu: Bu simgeyi kopyalayıp tasarımıma koyabilir, ticari bir işte kullanabilir miyim? Cevabı lisans metni verir.
- Marka sorusu: Bu simgeyi kendi markam olarak tescil ettirip başkalarının kullanımını engelleyebilir miyim? Cevabı lisans metni vermez.
Birinci soruya "evet" almanız ikincisini hiç etkilemiyor. Aksine, binlerce kişinin aynı ikonu kullanabildiği bir sette, o ikonun tek bir markayla özdeşleşmesi baştan zor.
Kısa ayrım' Alıntı:
Lisans dosyasında bakılacak satırlar
İkon setini indirdiğinizde çoğu zaman bir LICENSE ya da LICENSE.txt dosyası da gelir. Amblem çalışmasına başlamadan önce şunlara bakın:
- Lisans adı ve sürümü: MIT, Apache 2.0, CC BY 4.0, SIL OFL gibi. Adı bilmeden şartını tartışamazsınız.
- Marka maddesi: "Trademark" ya da "trade names" geçen bir madde var mı, ne diyor?
- Atıf şartı: Atıf isteniyorsa, bunu bir logoda nasıl vereceğinizi baştan düşünmek gerekiyor.
- Değiştirme izni: Simgeyi kırpıp yeniden çizmeniz serbest mi, yoksa türev eser yasak mı?
- Sürüm farkı: Ücretsiz sürüm ile ücretli sürümün lisansı aynı olmayabilir; hangi dosyayı indirdiğinize bakın.
Aynı ikonu başka kaç marka kullanıyor?
Lisans sorusu çözülse bile pratik bir soru kalıyor: geniş bir ücretsiz sette yer alan simge, tanımı gereği herkesin erişebildiği bir biçim. Amblemin ayırt ediciliği buradan zarar görebiliyor.
Teslimden önce iki basit kontrol işe yarıyor: simgeyi setin kendi galerisinde aratıp kaç varyantının bulunduğuna bakmak, sonra da görsel arama ile aynı simgenin hangi markalarda kullanıldığını görmek. Aynı kalkanı üç rakibin de kullandığını görmek, tasarım kararını lisanstan bağımsız olarak değiştirebiliyor.
Teslim dosyalarında bunu yazılı bırakın
Bir amblemi müşteriye teslim ederken hangi ikonun hangi setten ve hangi lisansla geldiğini yazmak, ileride sorulacak sorunun cevabını bugünden hazırlıyor. Teslim paketinin içinde ne olması gerektiğini logo teslim paketi yazımızda ele almıştık; lisans notu da o listeye giren, sonradan telafisi zor bir kalem.
Amblem ve logo çalışmasının genel akışını amblem ve logo tasarımı yazımızda anlatmıştık; lisans kontrolü, o akışın ilk adımına yerleştirildiğinde en ucuz hâliyle yapılmış oluyor.
Tescil kararı ayrı bir sürecin konusu
Türkiye'de marka tescili başvuruları TÜRKPATENT'in marka sayfası üzerinden yürüyor ve süreç, kullandığınız ikonun lisansından bağımsız kendi değerlendirme adımlarına sahip. Bir amblemin tescil edilebilirliği ayrı bir uzmanlık konusu; ikon lisansı bu sorunun yalnızca bir bölümünü ilgilendiriyor.
Bu yüzden tescil düşünülüyorsa doğru sıra şu oluyor: önce lisansı okuyup ikonu kullanmakta serbest olduğunuzu görmek, sonra tescil tarafını bir marka vekiliyle konuşmak. Renk ve dosya tarafındaki teslim kontrollerini de logo renginin ekranlar arasında değişmesi yazımızda ele almıştık.
Özetle
Ücretsiz bir ikonun lisansı size o simgeyi kullanma izni verir; marka olarak tescil ettirme hakkı vermez. CC BY 4.0 patent ve marka haklarının lisans kapsamı dışında olduğunu, Apache 2.0 ise marka ve ticari ad kullanımına izin verilmediğini kendi metninde açıkça yazıyor. Amblemde hazır bir ikon kullanacaksanız lisans dosyasını başta okuyun, hangi setten geldiğini teslim notuna yazın ve tescil kararını ayrı bir süreç olarak ele alın.
Amblemde kullandığınız hazır bir ikonun lisansını kontrol ettiniz mi?
Güncelleme: 24 Ağustos 2026.
Dijital Dünyanıza Yön Veren Pusula
Ekli dosyalar
Son düzenleme:
