- Katılım
- 21 May 2023
- Mesajlar
- 743
- Tepki
- 17
- Puan
- 18
Site kurmak isteyen herkesin karşısına çıkan üç harf: CMS. Kısaltma içerik yönetim sistemi anlamına geliyor ama tanım tek başına ne yaptığını açıklamıyor. Bu araçlar aslında hangi işi devralıyor?
Bu yazı CMS'in hangi yazılım ailesine ait olduğunu, W3C'nin bu aileyi nasıl tanımladığını, kapsam dışında neyin kaldığını ve kurulum öncesinde neyin hazır olması gerektiğini resmî belgelere dayanarak anlatıyor.
Hangi aileye ait?
W3C'nin Yazma Aracı Erişilebilirlik Yönergeleri (ATAG) 2.0 belgesi, içerik yönetim sistemlerini "yazma aracı" (authoring tool) başlığı altında sayıyor.
Belge yazma aracını şöyle tanımlıyor: yazarların, başka kişilerin (diğer yazarlar veya son kullanıcılar) kullanması için web içeriği oluşturmak ya da değiştirmek üzere tek başına veya birlikte kullanabildiği web tabanlı veya web tabanlı olmayan uygulamalar.
Tanımdaki üç ölçüt CMS'i doğrudan tarif ediyor: içerik oluşturmak veya değiştirmek, bunu başkalarının kullanması için yapmak ve birden çok yazarın birlikte çalışabilmesi.
- Kim kullanıyor: Yazarlar, tek başına veya birlikte.
- Ne yapıyor: Web içeriği oluşturuyor veya değiştiriyor.
- Kimin için: Diğer yazarlar veya son kullanıcılar.
Örnekler listesi ne diyor?
ATAG 2.0, yazma aracı sayılan yazılımların örneklerini listeliyor ve içerik yönetim sistemlerini bu listede açıkça anıyor.
Listede geçen madde şu: bütün web sitelerini üretmek veya yönetmek için kullanılan yazılımlar; örnek olarak içerik yönetim sistemleri, ders yazılımı araçları ve içerik toplayıcılar veriliyor.
Aynı listede yakın akrabalar da var: şablonlara, betiklere, komut satırı girdisine veya sihirbaz tipi süreçlere dayanarak web içeriği üreten yazılımlar ile web sayfalarının bölümlerini hızla güncellemeye yarayan yazılımlar (blog, viki, çevrimiçi forum).
Belge ayrıca çoklu yazar durumunu da not ediyor: birden çok yazar web içeriğinin oluşturulmasına katkı verebiliyor ve araca bağlı olarak her yazar içeriğin farklı görünümleriyle ve farklı yazar izinleriyle çalışabiliyor.
Püf nokta' Alıntı:
Neler bu tanımın dışında kalıyor?
ATAG tanımı sınırları da çiziyor. "Başka kişilerin kullanması için" ifadesi, yalnız kendi deneyimlediğiniz içeriği değiştirmenizi sağlayan web uygulamalarını kapsam dışı bırakıyor; örnek olarak web tabanlı e-posta görüntüleme ayarları veriliyor.
Bir başka sınır da veri toplama araçlarıyla ilgili. Bir kişiden başka amaçlarla veri toplayıp bu veriden kişiyi bilgilendirmeden web içeriği üreten yazılımlar (çevrimiçi market sipariş formu örneği) yazma aracı sayılmıyor.
Belge ayrıca yalnız web dışı teknolojilerde içerik üretmek için kullanılan yazılımları da dışarıda tutuyor.
Şablon kimin sorumluluğunda?
ATAG, CMS'e özgü bir örnekle sorumluluk sınırını gösteriyor: geliştirici bir içerik yönetim sisteminin site geneli şablonlarını değiştirirse, bu şablonların otomatik üretilen içerik için geçerli erişilebilirlik gereksinimlerini karşılaması gerekiyor.
Buna karşılık belge, yazarın kendi yol açtığı değişikliklerden aracın sorumlu olmadığını söylüyor; içerik yazar tarafından üretilmiş ya da yazarın belirlediği başka bir sistem tarafından otomatik üretilmiş olsun (üçüncü taraf beslemesi örneği veriliyor).
Bu ayrım pratikte tema ve eklenti tartışmasının temeli. Belge Bölüm B ölçütlerinin yalnız geliştiricinin sağladığı hâliyle araca uygulandığını, üçüncü taraf eklentileri, kullanıcı tanımlı şablonları ve varsayılan ayar değişikliklerini kapsamadığını belirtiyor.
Kurmadan önce ne gerekiyor?
Yaygın bir CMS olan WordPress'in başlangıç belgesi kurulum öncesi hazırlık listesi veriyor: ortam gereksinimleri, web siteniz, kullanıcı adı ve parola, metin düzenleyici yazılımı, bir FTP istemcisi ve tercih ettiğiniz tarayıcı.
Belge kullanım amacının da baştan belirlenmesini öneriyor. WordPress'in bir blog, bir web sitesi ya da ikisini birden içeren bir site oluşturmak için kullanılabildiğini söylüyor.
Bu ailedeki araçların kurulumdan bakıma uzanan başlıklarını kapsamlı CMS rehberimizde, nereden başlanacağını başlangıç rotası yazımızda toplamıştık. Bir CMS'in üzerine mağaza katmanı eklendiğinde ne değiştiğini ise WooCommerce yazımızda ele almıştık.
Sık Sorulan Sorular
CMS nedir?
W3C'nin sınıflandırmasında bir yazma aracı; web sitelerinin bütününü üretmek ve yönetmek için kullanılan yazılım.
Yazma aracı tanımı neyi şart koşuyor?
İçeriğin başka kişilerin kullanması için oluşturulması veya değiştirilmesini.
Blog yazılımı da CMS sayılır mı?
ATAG listesinde blog, viki ve forum yazılımları ayrı bir madde olarak, sayfa bölümlerini hızla güncelleyen araçlar başlığında geçiyor.
Tema ve eklentiler kapsamda mı?
ATAG Bölüm B, aracı yalnız geliştiricinin sağladığı hâliyle kapsıyor; üçüncü taraf eklentiler dahil değil.
Kurulum için ne gerekiyor?
WordPress belgesi ortam gereksinimleri, kullanıcı adı ve parola, metin düzenleyici, FTP istemcisi ve tarayıcı sayıyor.
Özetle
CMS, W3C'nin yazma aracı ailesine giren, web sitesinin tamamını üretip yönetmeye yarayan bir yazılım türü. Tanımın ölçütü içeriğin başkaları için oluşturulması ve birden çok yazarın farklı izinlerle çalışabilmesi. Sorumluluk sınırı da net: aracın kendi ürettiği şablonlar geliştiriciye, sonradan eklenen üçüncü taraf bileşenler kullanıcıya ait.
Sitenizde içeriği kaç kişi düzenliyor ve her birinin izni gerçekten farklı mı?
Güncelleme: 2 Eylül 2026. W3C ATAG 2.0 ve WordPress.org başlangıç belgesi kontrol edildi.
Dijital Dünyanıza Yön Veren Pusula
