Freelance Ne Demek, Kanun Bu Çalışmayı Nasıl Tanımlıyor?

---

"Freelance çalışıyorum" cümlesi günlük dilde net: bir işverene bağlı değilsiniz, işi kendiniz alıyor kendiniz teslim ediyorsunuz. Mevzuatta ise bu ifade geçmiyor; karşılığını bulmak için kazancın nasıl tanımlandığına bakmak gerekiyor.

Bu yazı serbest çalışmanın kanundaki karşılığını, hangi ölçütlerle tanımlandığını, kimin serbest meslek erbabı sayıldığını ve kazancın nasıl tespit edildiğini Gelir Vergisi Kanunu'nun metnine bakarak topluyor.

Kanun hangi tanımı yapıyor?​

Gelir Vergisi Kanunu, serbest meslek faaliyetini şöyle tarif ediyor: sermayeden ziyade şahsi mesaiye, ilmi veya mesleki bilgiye veya ihtisasa dayanan ve ticari mahiyette olmayan işlerin, iş verene tabi olmaksızın şahsi sorumluluk altında kendi nam ve hesabına yapılması.

Aynı madde kazancı da tanımlıyor: her türlü serbest meslek faaliyetinden doğan kazançlar serbest meslek kazancıdır.

Tanımdaki dört ölçüt​

Cümle uzun ama içinde birbirinden ayrı dört ölçüt var ve bir işin bu başlığa girip girmediği bunlarla belirleniyor.

• Sermaye değil emek: İş, sermayeden ziyade şahsi mesaiye dayanıyor.
• Bilgi ve ihtisas: İlmi veya mesleki bilgiye ya da uzmanlığa dayanıyor.
• Ticari mahiyette olmama: Faaliyet ticari nitelik taşımıyor.
• Bağımsızlık: İş verene tabi olmaksızın, şahsi sorumluluk altında, kendi nam ve hesabına yapılıyor.

Dördüncü ölçüt, serbest çalışmayı ücretli çalışmadan ayıran yer. Bir işverene tabi olarak çalışıyorsanız ortaya çıkan gelir başka bir başlığa giriyor.

Üçüncü ölçüt ise serbest meslek ile ticari faaliyeti ayırıyor: mal alıp satan ya da ticari organizasyonla yürüyen bir iş, tanım gereği bu başlığın dışında kalıyor.

Kim serbest meslek erbabı sayılıyor?​

Kanun bu soruyu ayrı bir maddede yanıtlıyor: serbest meslek faaliyetini mutat meslek hâlinde ifa edenler serbest meslek erbabıdır.

Aynı madde sık sorulan bir durumu da açıklığa kavuşturuyor: serbest meslek faaliyetinin yanında meslekten başka bir iş veya görevle devamlı olarak uğraşılması bu vasfı değiştirmiyor.

Yani tam zamanlı bir işte çalışırken düzenli olarak serbest iş de yapıyorsanız, ikinci faaliyet kendi başına değerlendiriliyor.

Püf nokta' Alıntı:

Belirleyici olan işin adı değil, hangi ölçütlere uyduğu.

Genişletmek için tıkla ...

Kazanç nasıl tespit ediliyor?​

Kanun, serbest meslek erbabının mesleki kazançlarını Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre tuttukları serbest meslek kazanç defterine istinaden tespit ettiğini söylüyor.

Metin, maddenin son fıkrasında yazılı şirketlerin de mesleki kazançlarını aynı defter üzerinden tespit ettiğini belirtiyor; bu şirketlerin bilanço esasına göre tuttukları defterler serbest meslek kazanç defteri yerine geçiyor.

Kazancın belgelendirilmesi tarafında ise ayrı bir belge var. Kimlerin düzenlemek zorunda olduğunu ve nasıl kesildiğini serbest meslek makbuzu yazımızda anlatmıştık.

Şirket ortaklığı ve hakemlik​

Kanun tanımı iki özel duruma daha genişletiyor. Tahkim işleri dolayısıyla hakemlerin aldığı ücretler serbest meslek kazancı sayılıyor.

Aynı fıkra, kollektif, adi komandit ve adi şirketler tarafından yapılan serbest meslek faaliyeti neticesinde doğan kazançların da bu başlığa girdiğini belirtiyor. Yani faaliyeti bir ortaklık yürütüyor olması niteliği değiştirmiyor.

Neden bu ayrım önemli?​

Bir işin hangi başlığa girdiği, sonrasındaki bütün yükümlülükleri belirliyor: hangi defterin tutulacağı, hangi belgenin düzenleneceği ve kazancın nasıl beyan edileceği bu sınıflandırmaya bağlı.

Kanunun tanımı bu yüzden sözlük tanımından fazlasını yapıyor; bir ayrım testi kuruyor. Aynı işi yapan iki kişiden biri işverene tabi çalışıyorsa, diğeri kendi nam ve hesabına iş alıyorsa, ikisi farklı başlıklarda değerlendiriliyor.

Uygulamada en çok karıştırılan nokta da burası: sözleşmenin adı değil, çalışmanın gerçekte nasıl yürüdüğü belirleyici oluyor. Tanımdaki "iş verene tabi olmaksızın" ifadesi tam olarak bunu ölçüyor.

İşin ticari tarafı​

Serbest çalışmanın hukuki tanımı tek başına işin nasıl yürütüleceğini söylemiyor. Kapsamın nerede bittiği, revizyonun nerede başladığı gibi konular sözleşmede çözülüyor; bunu kapsam yazımızda ele almıştık.

Müşteri ilişkisinin takibi de ayrı bir başlık; süreç yönetimi araçlarının ne işe yaradığını CRM yazımızda anlatmıştık.

Sık Sorulan Sorular​

Freelance ne demek?
Günlük dilde bir işverene bağlı olmadan kendi adına iş yapmak; mevzuattaki karşılığı serbest meslek faaliyeti tanımıyla kuruluyor.

Kanun serbest meslek faaliyetini nasıl tanımlıyor?
Sermayeden ziyade şahsi mesaiye, ilmi veya mesleki bilgiye ya da ihtisasa dayanan, ticari mahiyette olmayan işlerin iş verene tabi olmaksızın kendi nam ve hesabına yapılması.

Sigortalı çalışırken serbest iş yapılabilir mi?
Kanun, başka bir iş veya görevle devamlı uğraşmanın serbest meslek erbabı vasfını değiştirmediğini belirtiyor.

Kazanç neye göre tespit ediliyor?
Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre tutulan serbest meslek kazanç defterine istinaden.

Ortaklık kurarsam ne oluyor?
Kollektif, adi komandit ve adi şirketlerin serbest meslek faaliyetinden doğan kazançları da serbest meslek kazancı sayılıyor.

Özetle​

Freelance çalışma, mevzuatta serbest meslek faaliyeti tanımıyla karşılanıyor ve tanım dört ölçüde dayanıyor: emeğin sermayeden önce gelmesi, bilgi ve ihtisas, ticari nitelik taşımama ve işverene tabi olmadan kendi nam ve hesabına çalışma. Faaliyeti mutat meslek hâlinde yürütenler serbest meslek erbabı sayılıyor, başka bir işte çalışıyor olmak bu vasfı değiştirmiyor.

Yaptığınız işin bu dört ölçütün hangisine tam oturduğunu düşündünüz mü?

Güncelleme: 1 Eylül 2026. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 65 ve 66. maddeleri kontrol edildi.

---