- Katılım
- 21 May 2023
- Mesajlar
- 711
- Tepki
- 17
- Puan
- 18
Telif konuşulurken akla önce kitap ve şarkı geliyor. Oysa kanunun eser saydığı şeylerin listesi çok daha geniş: yazılım da, harita da, mimari proje de aynı korumanın kapsamında. Neyin eser sayıldığını bilmek, neyi izinsiz kullanamayacağınızı da belirliyor.
Aşağıda kanunun saydığı ürün türlerini, her başlığın kapsamını, tanımın dışında bırakılanları ve türev çalışmaların nereye düştüğünü bulacaksınız. Dayanak, 5846 sayılı kanunun ilgili maddeleri.
Dört ana başlık
Kanun, eser tanımını yaparken ürünleri dört grupta topluyor: ilim ve edebiyat eserleri, musiki eserleri, güzel sanat eserleri ve sinema eserleri.
Tanımın ortak şartı da aynı yerde duruyor: ürünün sahibinin hususiyetini taşıması. Yani liste bir tür kataloğu ama tek başına yeterli değil; ürünün sahibinden bir iz taşıması gerekiyor.
İlim ve edebiyat eserleri neleri kapsıyor?
Bu başlık sanılandan çok daha geniş. Kanun ilk sırada herhangi bir şekilde dil ve yazı ile ifade olunan eserleri sayıyor ve hemen ardından bilgisayar programlarını ekliyor: her biçim altında ifade edilen bilgisayar programları ve bir sonraki aşamada program sonucu doğurması koşuluyla bunların hazırlık tasarımları.
Aynı maddede rakslar, yazılı koreografi eserleri ve pandomimalar gibi sözsüz sahne eserleri de listeleniyor.
Üçüncü bentte teknik üretim geliyor: bedii vasfı bulunmayan her nevi teknik ve ilmi mahiyette fotoğraf eserleri, her nevi haritalar, planlar, projeler, krokiler, resimler, coğrafya ve topoğrafyaya ait maketler, her çeşit mimarlık ve şehircilik tasarım ve projeleri, mimari maketler ile endüstri, çevre ve sahne tasarımları.
- Yazı: Dil ve yazıyla ifade olunan her eser.
- Yazılım: Her biçimdeki bilgisayar programları ve hazırlık tasarımları.
- Teknik üretim: Harita, plan, proje, kroki, maket ve mimari tasarımlar.
Yazılımın bu başlıkta yer alması, kodun da bir eser gibi korunduğu anlamına geliyor. Dilin ne işlere yaradığını Python yazımızda anlatmıştık; kanun tarafında ise ürünün kendisi koruma altında.
Neyin eser sayılmadığı da yazılı
Kanun aynı maddede bir sınır çiziyor: arayüzüne temel oluşturan düşünce ve ilkeleri de içine almak üzere, bir bilgisayar programının herhangi bir ögesine temel oluşturan düşünce ve ilkeler eser sayılmıyor.
Bu cümle, korumanın fikrin kendisine değil ifadesine tanındığını gösteriyor. Aynı işi yapan iki program, farklı biçimde yazıldıkları sürece ayrı ayrı korunuyor.
Püf nokta' Alıntı:
Musiki ve güzel sanat eserleri
Musiki eserleri kanunda kısa tanımlanıyor: her nevi sözlü ve sözsüz besteler.
Güzel sanat eserlerinde ise ölçüt açıkça belirtiliyor: estetik değere sahip olmak. Kanun bu başlıkta yağlı ve suluboya tabloları, her türlü resimleri, desenleri, pastelleri, gravürleri, güzel yazıları ve tezhipleri, kazıma, oyma ve kakma gibi usullerle üretilen işleri, kaligrafi ve serigrafiyi, heykelleri, kabartmaları, oymaları ve mimarlık eserlerini sayıyor.
Görsel işlerin nasıl üretildiğini merak edenler vektör çizim yazımıza, bir işaretin neden ayırt edici olması gerektiğini ise logo örnekleri yazımıza bakabilir.
Sinema eserleri
Kanun bu başlığı geniş tutuyor: her nevi bedii, ilmi, öğretici veya teknik mahiyette olan ya da günlük olayları tespit eden filmler; tespit edildiği materyale bakılmaksızın elektronik, mekanik veya benzeri araçlarla gösterilebilen, sesli veya sessiz, birbiriyle ilişkili hareketli görüntüler dizisi.
"Tespit edildiği materyale bakılmaksızın" ifadesi burada belirleyici. Görüntünün hangi ortamda kaydedildiği önemli değil; kısa bir tanıtım videosu da bu tanıma girebiliyor.
Çeviri ve derleme nereye düşüyor?
Kanun türev çalışmalar için ayrı bir başlık açıyor ve bunları işlenmeler ile derlemeler olarak anıyor: diğer bir eserden yararlanmak suretiyle meydana getirilen çalışmalar.
Sahiplik burada ikiye bölünüyor: kanun işleyeni kendi çalışmasının sahibi sayıyor, ama bunu kaynak eserdeki hakların dokunulmadan durması koşuluna bağlıyor. Çeviriyi yapan kendi metni üzerinde hak kazanıyor; kaynak metnin sahibi ise hiçbir şey kaybetmiyor.
Sık Sorulan Sorular
Hangi ürünler eser sayılıyor?
Kanun dört başlık sayıyor: ilim ve edebiyat, musiki, güzel sanat ve sinema eserleri.
Yazılım eser midir?
Evet. Her biçim altında ifade edilen bilgisayar programları ilim ve edebiyat eserleri arasında sayılıyor.
Harita ve mimari proje korunuyor mu?
Korunuyor. Haritalar, planlar, projeler, krokiler ve mimarlık tasarımları aynı maddede listeleniyor.
Fikrin kendisi korunuyor mu?
Hayır. Kanun, bir programın ögelerine temel oluşturan düşünce ve ilkelerin eser sayılmadığını belirtiyor.
Çevirinin sahibi kim?
Çeviriyi yapan kişi; kaynak eserdeki haklar ise dokunulmadan yerinde kalıyor.
Özetle
Kanunun eser saydığı liste yazı ve müzikle sınırlı değil: yazılım, harita, plan, mimari proje, fotoğraf ve video da aynı çerçevede korunuyor. Ortak şart, ürünün sahibinin hususiyetini taşıması. Korumanın dışında kalan şey ise fikrin kendisi; program ögelerine temel oluşturan düşünce ve ilkeler eser sayılmıyor. Çeviri ve derlemeler kendi başlarına korunuyor ama asıl eserin hakları saklı kalıyor.
Projelerinizde kullandığınız harita, şablon ve kod parçalarının hangisinin eser kapsamında olduğunu düşündünüz mü?
Güncelleme: 1 Eylül 2026. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun 2, 3, 4, 5, 6 ve 8. maddeleri kontrol edildi.
Dijital Dünyanıza Yön Veren Pusula
