İade Ne Demek, Ayıplı Malda Hangi Hak Kullanılır?

---

"İade edeyim" cümlesi tek bir işlem gibi duyuluyor ama arkasında birbirinden farklı iki durum var: fikrinizi değiştirmeniz ile aldığınız ürünün bozuk çıkması. İkincisinde kanun size dört ayrı seçenek tanıyor ve iade bunlardan yalnız biri.

Aşağıda ayıplı malın nasıl tanımlandığını, ilk altı ayda ispat yükünün kimde olduğunu, seçimlik hakların neler olduğunu ve bedelin ne zaman geri ödenmesi gerektiğini kanun metnine bakarak topluyoruz.

Hangi mal ayıplı sayılıyor?​

Ölçüt 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 8. maddesinde.

Tanım teslim anına bakıyor: taraflarca kararlaştırılmış örnek ya da modele uymayan veya objektif olarak taşıması gereken özellikleri taşımayan mal, sözleşmeye aykırı sayılıyor ve ayıplı kabul ediliyor.

Kapsam yalnız fiziksel kusurla sınırlı değil. Ambalajında, etiketinde, tanıtma ve kullanma kılavuzunda, internet portalında ya da reklam ve ilanlarında yer alan özelliklerden birini taşımayan mallar da ayıplı sayılıyor.

Aynı fıkra üç eksik daha sayıyor: muadili malların kullanım amacını karşılamayan, tüketicinin makul olarak beklediği faydaları azaltan ya da ortadan kaldıran maddi, hukuki veya ekonomik eksiklikler içeren mallar da bu kapsamda.

• Ölçüt anı: Malın tüketiciye teslim edildiği an.
• Karşılaştırma: Kararlaştırılan örnek ya da model.
• İlan da bağlayıcı: Reklamda sayılan özellik eksikse mal ayıplı.

İlk altı ay neden farklı?​

Kanunun 10. maddesi ispat yükünü belirli bir süre boyunca satıcıya bırakıyor.

Kural şu: teslimden sonraki altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim tarihinde de var olduğu kabul ediliyor. Bu durumda malın ayıplı olmadığını göstermek satıcının işi oluyor.

Karinenin bir sınırı var: malın veya ayıbın niteliğiyle bağdaşmıyorsa uygulanmıyor.

İkinci fıkra ters yönde bir durumu düzenliyor. Tüketici sözleşmenin kurulduğu tarihte ayıptan haberdarsa ya da haberdar olması kendisinden bekleniyorsa sözleşmeye aykırılık söz konusu olmuyor; bunun dışındaki ayıplara karşı seçimlik haklar saklı kalıyor.

Dört seçenek​

11. madde, malın ayıplı olduğu anlaşıldığında tüketicinin kullanabileceği hakları sayıyor. Dördü de aynı düzeyde ve tercih tüketiciye ait.

Birincisi sözleşmeden dönme: satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönmek. Günlük dilde "iade" denen işlem hukuken bu.

İkincisi bedelden indirim: satılanı alıkoyup ayıp oranında satış bedelinden indirim istemek.

Üçüncüsü ücretsiz onarım: aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde, bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere satılanın ücretsiz onarılmasını istemek.

Dördüncüsü değişim: imkân varsa satılanın ayıpsız bir misli ile değiştirilmesini istemek. Kanun satıcıyı, tüketicinin tercih ettiği talebi yerine getirmekle yükümlü tutuyor.

Püf nokta' Alıntı:

Hangi hakkın kullanılacağına satıcı değil, tüketici karar veriyor.

Genişletmek için tıkla ...

Süreler ve muhatap​

Onarım ve değişim hakları yalnız satıcıya karşı kullanılmıyor; üretici veya ithalatçıya karşı da ileri sürülebiliyor. Kanun bu hakların yerine getirilmesinde satıcı, üretici ve ithalatçıyı müteselsilen sorumlu tutuyor.

Süre de yazılı: onarım ya da ayıpsız misliyle değiştirme talebi, satıcıya, üreticiye veya ithalatçıya yöneltildikten sonra azami otuz iş günü içinde yerine getirilmek zorunda. Konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda bu süre altmış iş günü.

Süreye uyulmazsa yön değişiyor: tüketici diğer seçimlik haklarını kullanmakta serbest kalıyor.

Bir de orantısızlık kuralı var. Onarım ya da değişim satıcı için orantısız güçlük doğuracaksa tüketici, sözleşmeden dönme veya bedelden indirim haklarından birini kullanabiliyor.

Para ne zaman geri veriliyor?​

Bedelin iadesi ayrı bir fıkraya bağlanmış. Tüketici sözleşmeden dönme ya da bedelden indirim hakkını seçtiyse, ödediği bedelin tamamı veya indirim tutarı derhâl kendisine iade ediliyor.

Masraf tarafı da belirlenmiş: seçimlik hakların kullanılması nedeniyle doğan bütün masraflar, tüketicinin seçtiği hakkı yerine getiren tarafça karşılanıyor. Tüketici ayrıca Türk Borçlar Kanunu hükümleri uyarınca tazminat da talep edebiliyor.

Zaman sınırı 12. maddede: kanunlarda ya da sözleşmede daha uzun bir süre yoksa ayıplı maldan sorumluluk, ayıp sonradan ortaya çıksa bile teslimden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabi. Konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda süre beş yıl.

Fikir değiştirmeye dayanan iade ise ayrı bir yolla, cayma hakkıyla işliyor; onun süresini ve istisnalarını cayma hakkı yazımızda ele almıştık. İade sonrası belge tarafını e-fatura iptal portalı yazımızda, geri gönderim sürecini ise kargo entegrasyonu yazımızda anlatmıştık.

Sık Sorulan Sorular​

İade ne demek?
Günlük dilde ürünü geri vermek; kanunda bunun karşılığı, satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme hakkı.

Ayıplı mal nedir?
Teslim anında kararlaştırılan örnek ya da modele uymayan, taşıması gereken özellikleri taşımayan mal.

İlk altı ayda ispat kimde?
Satıcıda. Bu sürede çıkan ayıbın teslimde de var olduğu kabul ediliyor.

Onarım kaç günde yapılmalı?
Talep yöneltildikten sonra azami otuz iş günü; konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda altmış iş günü.

Ayıplı malda süre ne kadar?
Daha uzun bir süre kararlaştırılmadıysa teslimden itibaren iki yıl; taşınmazlarda beş yıl.

Özetle​

İade, ayıplı mal karşısında kullanılabilecek dört haktan biri. Diğerleri bedelden indirim, ücretsiz onarım ve ayıpsız misliyle değişim; tercih tüketicinin. İlk altı ayda ispat yükü satıcıda, onarım ve değişim için otuz iş günü sınırı var, dönme hâlinde bedel derhâl geri ödeniyor ve sorumluluk iki yıllık zamanaşımına tabi.

Elinizdeki sorunlu ürün için hangi hakkı kullanacağınıza karar verdiniz mi?

Güncelleme: 4 Eylül 2026. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (madde 8, 10, 11 ve 12) kontrol edildi.

---