- Katılım
- 21 May 2023
- Mesajlar
- 715
- Tepki
- 17
- Puan
- 18
Spam kelimesi günlük dilde "istemediğim her e-posta" anlamında kullanılıyor. Oysa hem teknik hem hukuki tarafta daha dar ve daha net bir çerçeve var: iletinin ticari olup olmadığı ve alıcının onayının bulunup bulunmadığı.
Bu yazı spam'in ne anlama geldiğini, posta sunucularının bu yüke nasıl baktığını ve Türkiye'de ticari iletinin hangi şarta bağlandığını iki resmî kaynağa dayanarak açıklıyor.
Posta standardı ne diyor?
RFC 5321, SMTP'yi tanımlayan belge, konuya ayrı bir başlık ayırıyor: istenmeyen, talep edilmemiş ve "saldırı" niteliğindeki mesajlar.
Belge önce ilkeyi koyuyor: internet posta sisteminin faydalı ve öngörülebilir olması, teslim edilebilecek mesajların içeriğine veya söz dizimi hatalarına bakılmaksızın teslim edilmesini gerektiriyor.
Ardından bu ilkenin bugünkü koşullarda zorlandığını kabul ediyor. Metne göre birçok SMTP sunucu işletmeni, istenmeyen toplu e-posta miktarının istenen postanın miktarını fazlasıyla aştığını keşfetti; üstelik bir mesajı kabul etmek, adresin doğrulandığını göstererek ek istenmeyen trafiği tetikleyebiliyor.
- İlke: Teslim edilebilen mesaj teslim edilmeli.
- Gerçek: İstenmeyen toplu posta hacmi istenen postayı aşıyor.
- Sonuç: İlke her durumda uygulanabilir olmaktan çıkıyor.
Sessiz düşürme neden riskli?
Belge, gönderene bildirim yapılmadan postanın düşürülmesine pratikte izin verildiğini söylüyor. Ama hemen ardından uyarıyor: bu son derece tehlikeli ve postanın ya teslim edileceği ya da iade edileceği yönündeki uzun geleneği ve topluluk beklentisini ihlal ediyor.
Gerekçe de yazılı: sessiz düşürme kötüye kullanılırsa internetin posta sistemlerinin güvenilirliğine olan inancı kolayca sarsabiliyor.
Bu yüzden belge eşiği yüksek tutuyor. Sessiz düşürme yalnız mesajların ciddi biçimde hileli veya başka türlü uygunsuz olduğuna dair çok yüksek güven bulunan durumlarda düşünülmeli.
Püf nokta' Alıntı:
Geçersiz iade adresi meselesi
Belge bir başka politikayı da tartışıyor: geçersiz iade adresi taşıyan postayı teslim etmemek makul bir politika olabilir.
Yine de ağın tarihine dikkat çekiyor; kullanıcılara genelde teslim edilebilen her mesajın teslim edilmesiyle daha iyi hizmet edilmiş oluyor.
Ayrıca uygulamanın zorluğunu hatırlatıyor: bir iade adresinin geçersiz olduğunu güvenilir biçimde belirlemek zor ve zaman alıcı olabiliyor. Böyle bir politika benimsense bile, ancak adreslerin gerçekten geçersiz olduğuna dair kesinliğe yakın bir durumda uygulanmalı.
Türkiye'de ticari ileti şartı
Hukuki tarafta ölçüt onay. 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun madde 6'ya göre ticari elektronik iletiler alıcılara ancak önceden onayları alınmak kaydıyla gönderilebiliyor. Bu onay yazılı olarak veya her türlü elektronik iletişim aracıyla alınabiliyor.
Kanun bir istisna tanımlıyor: alıcı kendisiyle iletişime geçilmesi amacıyla iletişim bilgilerini vermişse, temin edilen mal veya hizmetlere ilişkin değişiklik, kullanım ve bakıma yönelik iletiler için ayrıca onay alınmıyor. Esnaf ve tacirlere ise önceden onay alınmaksızın gönderilebiliyor.
Kanunun tanımlar maddesi kapsamı da çiziyor. Ticari elektronik ileti; telefon, çağrı merkezleri, faks, otomatik arama makineleri, akıllı ses kaydedici sistemler, elektronik posta, kısa mesaj hizmeti gibi vasıtalarla elektronik ortamda gerçekleştirilen ve ticari amaçlarla gönderilen veri, ses ve görüntü içerikli iletileri kapsıyor.
İçerik ve ret hakkı
Kanun madde 7, iletinin içeriğinin alıcıdan alınan onaya uygun olmasını şart koşuyor. İletide hizmet sağlayıcının tanınmasını sağlayan bilgiler ile haberleşme türüne bağlı olarak telefon, faks, kısa mesaj numarası ve elektronik posta adresi gibi erişilebilir iletişim bilgileri yer alıyor.
Madde 8 ise alıcıya diledikleri zaman, hiçbir gerekçe belirtmeksizin ticari elektronik iletileri almayı reddetme hakkı tanıyor.
Gönderen tarafta bunun teknik karşılığı, listeden çıkma bağlantısının çalışır durumda tutulması ve kimlik doğrulama kayıtlarının düzgün kurulması oluyor; kurulumu kurumsal e-posta yazımızda ve eksik kaydın nasıl bulunacağını spam klasörü yazımızda anlatmıştık. İzinli listeyle çalışmanın pazarlama tarafındaki yerini ise e-posta pazarlama yazımızda ele almıştık.
Sık Sorulan Sorular
Spam nedir?
Teknik tarafta istenmeyen toplu posta; hukuki tarafta onayı alınmadan gönderilen ticari elektronik ileti.
Sunucu istenmeyen postayı sessizce silebilir mi?
RFC 5321 buna pratikte izin verildiğini ama tehlikeli olduğunu, ancak çok yüksek güven varsa düşünülmesi gerektiğini söylüyor.
Onay nasıl alınıyor?
6563 sayılı Kanuna göre yazılı olarak veya her türlü elektronik iletişim aracıyla.
Her ileti için onay şart mı?
Hayır. Alınan mal veya hizmete ilişkin değişiklik, kullanım ve bakım iletileri ile esnaf ve tacirlere gönderim ayrı tutuluyor.
Alıcı çıkmak isterse ne oluyor?
Madde 8'e göre diledikleri zaman, gerekçe belirtmeksizin reddetme hakkı var.
Özetle
Spam'in teknik tanımı hacimle, hukuki tanımı onayla ilgili. RFC 5321 istenmeyen toplu postanın posta sisteminin temel ilkesini zorladığını kabul ediyor ama sessiz düşürmeyi istisnai bir çözüm sayıyor. Türkiye'de ise ölçüt açık: ticari elektronik ileti önceden onay olmadan gönderilemiyor, içerik onaya uygun olmak zorunda ve alıcı istediği an gerekçesiz çıkabiliyor.
Gönderdiğiniz listedeki adreslerin onayını nerede ve nasıl sakladığınızı gösterebiliyor musunuz?
Güncelleme: 2 Eylül 2026. RFC 5321 ve 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun kontrol edildi.
Dijital Dünyanıza Yön Veren Pusula
