- Katılım
- 21 May 2023
- Mesajlar
- 777
- Tepki
- 17
- Puan
- 18
Çoğu site kurulumu tema seçmekle başlıyor, oysa asıl kararlar daha önce veriliyor. Kimin hangi işi bitirmek için o sayfaya geleceği belirlenmeden seçilen her şey tahmine dayanıyor.
Aşağıda bir sitenin açılış sırasını, kamu hizmetleri için yazılmış ölçütlerle erişilebilirlik kılavuzlarının ortak diline bakarak çıkarıyoruz: hangi soru önce sorulur, içerik hangi kurala göre yazılır, yayın düğmesine basmadan önce hangi kontroller yapılır.
Önce kim, hangi sorun
Birleşik Krallık hizmet standardının ilk maddesi işi tek cümlede kuruyor: kullanıcıları ve onlar için çözmeye çalıştığınız sorunu derinlemesine anlayın.
Madde bağlamın tamamına bakılmasını istiyor; kullanıcının yalnız sizinle etkileşime girdiği kısma değil, gerçekte neyi başarmaya çalıştığına. Gerekçesi de yazılı: belirli bir çözüme değil kullanıcıya ve sorununa odaklanmak, çoğu zaman ihtiyaç hakkında beklenmedik şeyler öğretiyor.
En işe yarar cümle şu: varsayımlarınızı erken ve sık sınamak, yanlış şeyi inşa etme riskini azaltıyor. Standart bunun için hızlı ve atılabilir prototipler kurmayı, elde veri varsa kullanmayı öneriyor.
Alan adı ve altyapı kararları
Teknik kurulum bu yazının kapsamı dışında ama sıra bellidir: alan adı, barındırma, sertifika, içerik altyapısı.
Sertifikanın nasıl alındığını ve doğrulamanın nasıl yürüdüğünü SSL yazımızda adım adım anlatmıştık. İçeriği kimin, hangi arayüzden gireceğine karar verirken de içerik yönetim sistemlerini karşılaştırdığımız yazı işinizi kolaylaştırır.
İçerik hangi kurallara göre yazılır
W3C'nin erişilebilirlik girişimi, yazı yazanlar için ayrı bir başlangıç listesi yayımlıyor. Yazarken dikkat edilecekler listesi beş maddeyi öne çıkarıyor.
Sayfa başlıkları bilgilendirici ve benzersiz olmalı. Başlıklar anlamı ve yapıyı taşımalı; kısa başlıklar ilgili paragrafları gruplayıp bölümleri açıkça tarif ettiğinde içeriğin taslağını çıkarıyor.
Bağlantı metni de tarif ediliyor: bağlantının götürdüğü içeriği anlatmalı. "Buraya tıklayın" ya da "devamı" gibi belirsiz ifadelerden kaçınılması, dosya türü ve boyutu gibi bilgilerin belirtilmesi isteniyor.
- Başlık: Her sayfaya bilgilendirici ve benzersiz bir başlık.
- Yapı: Bölümleri tarif eden kısa ara başlıklar.
- Bağlantı: Hedefi anlatan metin, belirsiz kalıp yok.
- Yönerge: Tarih biçimi gibi giriş koşullarını açıkça yazın.
Liste yalnız biçimle de ilgili değil. Kılavuz içeriğin açık ve öz tutulmasını, kısa ve anlaşılır cümlelerle yazılmasını, gereksiz yere karmaşık kelime ve ifadelerden kaçınılmasını istiyor. Yönergeler, rehberlik metinleri ve hata iletileri için de aynı ölçüt geçerli: anlaşılır olsun ve gereksiz teknik dilden uzak dursun.
Herkesin kullanabildiğinden emin olun
Aynı standardın beşinci maddesi kapsayıcılığı ayrı bir ölçüt sayıyor: engelli kişiler ve yasayla korunan diğer özelliklere sahip kişiler dahil herkesin kullanabileceği bir hizmet sunun. Madde kapsamı internete erişimi olmayan ya da kullanma becerisi veya güveni bulunmayan kişilere kadar genişletiyor.
Madde bunu somut işlere bağlıyor. Çevrim içi ve çevrim dışı bölümleriyle erişilebilirlik standartlarını karşılamak, hizmetin hedeflediği kitle içindeki hiçbir grubu dışarıda bırakmamak ve araştırmayı erişim ihtiyacı olan katılımcıları da kapsayacak biçimde yürütmek gerekiyor.
Gerekçe de öğretici: kapsayıcı ve erişilebilir hizmetler herkes için daha iyi. Verilen örnek basit kelimeler kullanmanın hem acelesi olan hem de öğrenme güçlüğü olan kişilere yaradığı. Dört temel ilkeyi erişilebilirlik yazımızda ayrıntılandırmıştık.
Püf nokta' Alıntı:
Yayından önceki hızlı kontrol
W3C'nin ilk gözden geçirme kılavuzu teknik olmayan kişilerin de yapabileceği bir dizi kontrol tarif ediyor: sayfa başlığı, görsellerin metin karşılıkları, başlık yapısı, renk karşıtlığı, metnin büyütülmesi, klavye erişimi ve odak görünürlüğü, form alanları.
Kılavuz sınırını da yazıyor. Bu kontroller yalnız birkaç erişilebilirlik konusunu kapsıyor; hızlı ve kolay olmak üzere tasarlandı, kesin sonuç vermek üzere değil. Bir sayfa bu kontrollerden geçmiş görünse bile ciddi engeller barındırabiliyor, kapsamlı değerlendirme ayrıca gerekiyor.
Sık Sorulan Sorular
Web sitesi nasıl açılır?
Önce kullanıcı ve çözülecek sorun tanımlanır, sonra alan adı ile altyapı kurulur, içerik kurallara göre yazılır ve yayından önce erişilebilirlik kontrolü yapılır.
İlk adım tema seçmek mi?
Değil. Standardın ilk maddesi kullanıcıları ve sorunu derinlemesine anlamayı, varsayımları erken sınamayı istiyor.
Sayfa başlığı neden önemli?
Yazma kılavuzu her sayfa için bilgilendirici ve benzersiz başlık istiyor; başlık sayfanın nerede olduğunuzu söyleyen ilk işareti.
Bağlantı metni nasıl yazılır?
Hedefteki içeriği tarif edecek biçimde; "buraya tıklayın" gibi belirsiz kalıplardan kaçınılması öneriliyor.
Hızlı kontroller yeterli mi?
Hayır. Kılavuz bu kontrollerin kesin olmadığını, kapsamlı bir değerlendirmenin ayrıca gerektiğini açıkça yazıyor.
Özetle
Site açmak, alan adı almakla değil soruyu doğru kurmakla başlıyor: kim, hangi işi bitirmek istiyor. Altyapı kararları bunun ardından geliyor. İçerik yazılırken başlıklar, ara başlıklar ve bağlantı metinleri kılavuzdaki ölçütlere uyuyor; yayından önce klavye, karşıtlık ve form alanları gözden geçiriliyor. Kapsayıcılık sonradan eklenen bir katman değil, baştan konulan bir ölçüt.
Yayına aldığınız son sayfanın başlığı, sekmede tek başına okunduğunda nerede olduğunuzu söylüyor mu?
Güncelleme: 5 Eylül 2026. GOV.UK hizmet standardının 1. ve 5. maddeleri ile W3C WAI yazma ipuçları ve ilk gözden geçirme kılavuzu kontrol edildi.
Dijital Dünyanıza Yön Veren Pusula
